Rota planlaması iki hedefi aynı anda kovalar: aracı dolu göndermek ve çocuğu yolda fazla tutmamak. Bunlar birbirine terstir — aracı doldurmak için güzergâhı uzatırsınız, süreyi kısaltmak için aracı yarı boş gönderirsiniz. Doğru plan bu ikisi arasında bilinçli bir denge kurar, rastgele değil.
Sıra önemli: önce saat, sonra coğrafya
Çoğu firma haritaya bakarak başlar ve öğrencileri mahalleye göre kümeler. Sonra “bu öğrenci 15:30’da çıkıyor, diğeri 16:40’ta” gerçeğiyle karşılaşıp planı bozar. Doğru sıra tersidir:
-
1
Okulları ve çıkış saatlerini listeleyin
Hangi okul kaçta bırakıyor? Aynı okulun kademelerinde bile fark olur. Bu tablo çıkmadan rota çizilmez.
-
2
Saat gruplarına göre öğrencileri ayırın
Aynı saatte çıkan öğrenciler aynı araçta olabilir. Farklı saatlerdekiler ya ayrı sefer ya ayrı araç ister.
-
3
Her saat grubunu coğrafi olarak kümeleyin
Şimdi haritaya bakın. Aynı saatte çıkıp aynı bölgede oturanlar bir rotanın çekirdeğidir.
-
4
Kapasiteye göre bölün
Küme araç kapasitesini aşıyorsa ikiye bölün. Kapasitenin yüzde 80’ini hedefleyin; sezon içinde yeni kayıt gelecek.
-
5
En uzaktaki öğrenciden başlayarak sıralayın
Sabah en uzaktakini ilk alırsınız, akşam en son bırakırsınız. Aksi hâlde o çocuk serviste bir saat geçirir.
-
6
Toplam süreyi ölçün
İlk binen öğrencinin araçta geçirdiği süreyi hesaplayın. 45 dakikayı aşıyorsa rotayı yeniden bölmek gerekir.
Sabah ve akşam aynı rota değildir
Sabah sıralaması akşamın tersi gibi görünür ama tam olarak öyle değildir. Sabah tek hedefe (okula) gidersiniz; akşam okuldan çıkıp dağılırsınız. Trafik yönü de farklıdır. Bu yüzden akşam sıralamasını ayrı tutmak, sabah listesini ters çevirip kullanmaktan daha iyi sonuç verir.
Öğle çıkışı olan okullar üçüncü bir dilim demektir. Anaokulu öğrencisi öğlen çıkıyorsa akşam seferinin listesinde hiç görünmemeli; şoför o adrese uğramamalı.
Sık yapılan dört hata
Aracı tam kapasiteyle planlamak
Sezon başında 16 kişilik aracı 16 öğrenciyle doldurursanız ekim ayında gelen kaydı nereye koyacaksınız? Yüzde 80 doluluk hedefleyin, büyümeye yer bırakın.
Rotayı bir kere çizip unutmak
Öğrenci ayrılır, adres değişir, yeni kayıt gelir. Rota yaşayan bir kayıt olmalı; yılda bir çizilen bir kâğıt değil.
En uzaktaki öğrenciyi sonradan eklemek
Rota kurulduktan sonra çok uzak bir öğrenci kabul etmek, o rotadaki herkesin süresini uzatır. Ya ücreti farklılaştırın ya ayrı çözüm üretin.
Sıralamayı şoförün hafızasına bırakmak
Şoför değiştiğinde ya da izne çıktığında rota bilgisi de gider. Sıralama yazılı ve erişilebilir olmalı.
Durak mı, kapıdan mı?
İkisinin de yeri var. Durak sistemi güzergâhı kısaltır ve süreyi öngörülebilir kılar; özellikle apartman yoğunluğu yüksek bölgelerde verimlidir. Kapıdan alma velinin daha çok istediği hizmettir ama süreyi uzatır ve aracın manevra yapamayacağı sokaklarda sorun çıkarır.
Çoğu firma karma çalışır: yoğun bölgelerde durak, seyrek bölgelerde kapıdan. Sisteminiz her iki modeli de desteklemeli — durak tanımını zorunlu tutan bir yazılım kapıdan çalışan firmayı sahte duraklar üretmeye zorlar. Bizde üç mod var: durak, mahalle ve cadde.
Sezon içinde planı ayakta tutmak
Rota planı en çok eylül-ekim aylarında bozulur: kayıtlar tamamlanır, birkaç veli vazgeçer, birkaç adres değişir. Bu dönemde haftada bir doluluk tablosuna bakmak yeterlidir. Bir araç yüzde 50’nin altına düştüyse başka bir rotayla birleştirmeyi, yüzde 95’i geçtiyse bölmeyi düşünürsünüz.
Kasım’dan sonra rota genelde oturur. O noktadan sonra yapılan büyük değişiklikler velileri rahatsız eder; gerçekten gerekmedikçe dokunmayın.